‘Werk jezelf buiten’: nieuw gevangenisproject van WAAK zet nog meer in op re-integratie

Begin 2024 startte WAAK in samenwerking met VDAB en het Agentschap Justitie en Handhaving een maatwerkatelier op binnen de gevangenis van Oudenaarde. Dit initiatief, ‘Sterker Werken’, was een tijdelijk proefproject, gefinancierd met middelen uit het Europees Sociaal Fonds (ESF). Omwille van de succesvolle resultaten krijgt het project een vervolg onder de naam ‘Werk jezelf buiten’. Waar de nadruk voorheen vooral lag op competentieversterkend werken als opstap naar werk, komt de focus nu meer te liggen op het aspect re-integratie. Daarbij krijgen ze niet alleen werkgerelateerde vaardigheden aangereikt, maar is er ook aandacht voor hun welzijn. Een Talentcoach van WAAK stimuleert hen om na te denken over en stappen te nemen met oog op hun leven in vrijheid.

WAAK-project ‘Sterker Werken’ is succes

Onder de projectnaam Sterker Werken startte WAAK in 2024 samen met het Agentschap Justitie en Handhaving (AJH) en VDAB een maatwerkatelier op binnen de gevangenis van Oudenaarde. De scope van het project was het verschaffen van werk aan gedetineerden en het verbeteren van de doorstroom van (ex-)gedetineerden naar maatwerkbedrijven na hun detentie. De competentieversterkende aanpak en onze omgangsvorm met gedetineerden konden op veel bijval rekenen. Enerzijds hielpen we gedetineerden bij het ontdekken van hun vaardigheden en talenten, maar anderzijds zorgden we er ook voor dat er aandacht was voor de gedetineerde als mens. De resultaten van het project werden uitvoerig onderzocht door VDAB en  HIVA, het Onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving van KU Leuven. Zij maakten een blueprint van het project zodat het ook in andere gevangenissen en met andere maatwerkbedrijven kan uitgerold worden.

'Sterker Werken 2.0' wordt ‘Werk jezelf buiten’

‘Sterker Werken’ was een tijdelijk proefproject. De positieve resultaten zorgden er echter voor dat in 2025 werd besloten om er een vervolg aan te breien. Samen met partners Agentschap Justitie en Handhaving, VDAB en RiseSmart werd dit begin dit jaar gelanceerd onder de projectnaam ‘Werk jezelf buiten’. Dit project zal lopen tot 2029. 

Met het behoud van het ‘Sterker Werken’-maatwerkatelier blijft de klemtoon liggen op het aanbieden van werk én tegelijkertijd competentieversterkend werken, maar in vergelijking met zijn voorganger wordt de reikwijdte van dit project uitgebreid. Zo zijn re-integratie en het voorbereiden van gedetineerden op een leven in vrijheid mét een job minstens even belangrijke projectpijlers als het werken zelf. 

Van werk in de gevangenis naar terugkeer in de maatschappij

De kandidaten die aan het ‘Werk jezelf buiten’-project deelnemen, bestaan enerzijds voor de helft uit gedetineerden die op de wachtlijst staan om te kunnen werken in de gevangenis en anderzijds voor 50% uit mensen van wie het eind van hun straf in zicht is en zich aan het voorbereiden zijn op hun terugkeer in de maatschappij. 

Het project is opgedeeld in 3 fases. Tijdens de eerste fase moeten deelnemers aan het project in een opleidingsatelier een pre-activeringsfase doorlopen die hen klaarstoomt voor werk. In de daaropvolgende fase gaan de gedetineerden aan de slag in het maatwerkatelier (dat in de gevangenis tot ‘De Werkhuizen’ omgedoopt werd). In De Werkhuizen wordt o.a. regulier werk van WAAK (zoals verpakkingswerk, metaalassemblage of kunststofassemblage) uitgevoerd dat normaal binnen het maatwerkbedrijf gebeurt. In een laatste fase, die plaatsvindt als de detentieperiode op zijn einde loopt, treden tot slot RiseSmart en VDAB op. Deze partners vormen de brug naar buiten voor de gedetineerden, waarbij ze hen concreet helpen bij het vinden van werk en het bieden van ondersteuning bij solliciteren.

Sterke focus op re-integratie en persoonlijke ontwikkeling

Eén van de succesfactoren van het ‘Sterker Werken’-project was de aandacht voor de gedetineerde als mens. In het ‘Werk jezelf buiten’-project wordt dit opnieuw meegenomen en verder uitvergroot. Zo worden de gedetineerden tijdens de werkzaamheden niet alleen meer bijgestaan door twee Werkbegeleiders van WAAK, maar krijgen ze ook on-the-floor begeleiding van een ‘Talentcoach’. 

In tegenstelling tot de Werkbegeleiders richt deze laatste zich vooral op zaken die niets of eerder onrechtstreeks met het werk in de gevangenis te maken hebben. Ze helpen de gedetineerden met de voorbereiding op hun leven na detentie ; door hen een spiegel voor te houden en te laten nadenken over hun leven in vrijheid: waar en hoe werk zoeken, hoe een vaste woning vinden, hoe omgaan met afwijzing bij een sollicitatie… Ze bieden hulp met de vele administratie waar ze te maken mee krijgen (m.b.t. hun vrijlating of bij het aanvragen van re-integratieverlof) en stimuleren hen om hulp te zoeken binnen de gevangenis als ze met problemen geconfronteerd worden (gevangenissen beschikken over een breed ondersteuningskader, maar dat werkt vraaggestuurd, nvdr.). 

We willen gedetineerden niet alleen werkgerelateerde vaardigheden bijbrengen, maar hen ook begeleiden in hun persoonlijke ontwikkeling, zodat ze na hun detentie als sterkere mensen de buitenwereld tegemoet kunnen treden. Dit zorgt ervoor dat hun kansen op een succesvolle re-integratie aanzienlijk toenemen.